Art & Language – Onderzoek

Hoe kan je als kunstdocent VMBO-leerlingen inspireren om hun verhaal te vertellen?

 

Communicatie is een belangrijk begrip in zowel kunst en taal. Door middel van kunst, maar ook taal kunnen mensen verhalen vertellen, een emotie uitdrukken of een discussie beginnen. Kunst is een vorm van communicatie, zegt Richardson in zijn artikel ‘Art Means Language’, waarin het meteen een invloed heeft op het publiek. Het lezen van kunst, in tegenstelling tot het lezen van taal, gaat veel sneller, omdat je het beeld eerder ziet, dan dat je een zin hebt ontcijferd. Kunst bevat waarneming, representatie, vormen en kleuren, waar taal bestaat uit constructies, symbolen en structuren. Kunst en taal moeten elkaar constant versterken, volgens Richardson. In kunstonderwijs moet er aanbod komen aan kennis over communicatie, maar ook ruimte voor interpretatie en het evalueren van visuele beelden. De conclusie van dit artikel is dat taal kunst definieert en kunst communiceert als taal. Wanneer een kind taal gebruikt om zijn tekening te beschrijven, of een kunststudent een tentoonstelling analyseert, gebruiken ze allebei de taal om het visuele beeld te definiëren. Taal kan niet volledig kunnen ontwikkelen zonder kunst, terwijl kunst zich uitstrekt en voltooid als taal. (Richardson, Ann S, Art Means Language)

Een combinatie van kunst en taal is door de kunstgeschiedenis heen op veel manieren gebruikt. Ook in de hedendaagse kunstwereld zijn er veel kunstenaars die discussiëren met hun werk in beeld en taal. Beide manieren van uiten speelt ook van belang in het onderwijs van de toekomst. Het zijn manieren om ook met anderen te reflecteren of discussiëren over bepaalde onderwerpen. Leerlingen krijgen steeds meer de opdracht om discussies te voeren over actuele gebeurtenissen of ontwikkelingen. Deze discussies worden vooral bij de vakken Nederlands en maatschappijleer gevoerd, vooral om de vaardigheden van discussiëren te leren en de maatschappij te onderzoeken. Een voorbeeld om over te discussiëren over kunst met leerlingen is het werk van Mel Bochner. In de tentoonstelling ‘Thought made visible 1966- 1973’, is er een werk te zien waarin een groep steentjes lijkt op het cijfer ‘10’. Wat bedoelt de kunstenaar hiermee? Wat betekent het als je zegt dat een groep steentjes op het cijfer ‘10’ lijkt? Hij maakt vooral kunst met een combinatie van materialen en abstractie (getallen/begrippen) om mensen het lastiger te maken om deze vragen te beantwoorden. (Dirk Pultau, De visuele vraagstukken…) Hierom is het zo interessant om te weten te komen wat de interpretaties zijn van de leerlingen. Iedereen heeft een mening en zelfs zonder kennis van kunst, kan je hier veel over vertellen.

Maar wat hebben de leerlingen nu écht te vertellen in het huidige kunstonderwijs? Wat willen ze zeggen? Ze hebben genoeg meningen over kunst en wat ze wel en niet ‘stom’ vinden. Ze mogen wel discussiëren over politieke onderwerpen bij maatschappijleer, maar een échte discussie over kunst wordt niet altijd gehouden bij de beeldende vakken. Naast de opdrachten over perspectief tekenen en het maken van Photoshop posters, wil ik in mijn eigen onderwijs vrijheid creëren om te discussiëren over kunst in het onderwijs. Niet alleen discussiëren, maar ook de vrijheid om je mening te uiten en meer aandacht voor zelfexpressie. Voor meer vrijheid, vind ik het ook van belang dat leerlingen zich kunnen uiten in taal. Dit kan bijvoorbeeld gecombineerd worden met een kunstvak. Leerlingen kunnen verhalen schrijven en daarbij een schilderij maken, of andersom. Leerlingen kunnen dichten, songteksten schrijven, visuele talen creëren… Er is van alles mogelijk, maar er wordt vooral gekeken naar grammatica, spelling en ook de technieken in de beeldende vakken. Als docent wil ik meer kijken naar het individu en andere vaardigheden zoals presenteren en discussiëren. Dit zijn vaardigheden, naast creativiteit die belangrijk zijn voor de toekomst van leerlingen.

Maria Barnas laat in haar werk zien hoe de combinatie beeld en geluid voor verschillende interpretatiemogelijkheden kunnen staan. De kunstenaar stopt verschillende voorwerpen in haar mond, terwijl ze vreemde woorden en klanken uitspreekt. Deze voorwerpen bieden verschillende mogelijkheden van betekenis. Het publiek kan er zo een poëtisch, maar vervreemdende betekenis uit te halen. (Merel van der Velde, Maria Barnabas Uitgesproken) Dit werk kan ook getoond worden aan leerlingen en worden besproken. Vreemde woorden en klanken zijn ook iets waar je een bepaald gevoel uit kan halen. Over alles heb je een bepaald gevoel, ook al is het iets waar je weinig kennis van hebt.

Om niet alleen vaardigheden te leren over zelfexpressie en discussiëren, hebben er ook onderzoeken plaatsgevonden over discussiëren over kunstwerken en het leren van een nieuwe taal. In het onderzoek van onder andere Bautista Urrego in Colombia, hebben leerlingen gediscussieerd over kunst die maatschappelijke thema’s verbeelden. Leerlingen werden gevraagd om kritisch te denken, waardoor ze deze kunst meer zouden waarderen. Ze vonden dat kunst iets oppervlakkigs was en vooral op het individu gericht. Beroemde kunstwerken werden laten zien, waar de leerlingen met elkaar over moesten praten (in een vreemde taal, in dit onderzoek Engels). In de groep werd er ruimte gegeven om te kunnen oefenen met hun taalvaardigheden, zoals spreken en luisteren. Het verhaal dat de kunstenaars verbeelden, hebben de leerlingen kritisch besproken tijdens het onderzoek. De leerlingen begonnen te begrijpen dat kunst voor iedereen is en dat ze kunnen worden ingezet om kritisch te denken over bepaalde onderwerpen. Daarnaast begrepen ze aan het einde van het onderzoek dat kunst meer dan alleen een tekening was, maar het een mogelijkheid bied om gedachten of gebeurtenissen te uiten. Een kunstwerk wordt namelijk vaak alleen bekeken als gebouw, boek, schilderij of beeld. Door er over na te denken en praten met anderen, ontstaan er manieren om deze objecten te analyseren en bekritiseren. Uit deze gesprekken ontstaan er interpretaties over de betekenis van een werk. (Bautista Urrego, EFL Students’ Perceptions,,.)

In het bespreekbaar maken van kunst door middel van taal, komen er wel risico’s naar boven. Het gebruiken van woorden in kunst kunnen verschillende betekenissen hebben. De ervaring van een kunstwerk kan verschillende vormen bieden, de ene student zou meer kunnen kijken naar vormen, terwijl een ander zou kunnen kijken naar de betekenis. Het is belangrijk om je gevoelens te kunnen uiten en kunst zou daarom een goede aanvulling voor het reguliere taalonderwijs bieden. (Stibbs, Andrew, Language in Art…)

Daarnaast is het ook belangrijk om te kijken naar welke leerlingen beelddenkers zijn en welke taaldenkers. Het is van belang om in het onderwijs daar een bepaalde balans in te vinden. Zo kan een kind meer ontwikkelen op beeldend gebied, wanneer er ook een aanbod is aan kunstonderwijs. Ook maakt kunst je belevingswereld groter, omdat je op een andere manier naar het werkelijke kan kijken. Leerlingen leren hoe ze hun idee kunnen omzetten naar een beeld bij de beeldende vakken. Een gevoel of verhaal kunnen ze uitbeelden door middel van een collage of tekening. Hiermee leren ze communiceren ze met beeldtaal. (Mariska Oegema, Kunst is communicatie…)

Niets is explicieter dan een afbeelding, wordt vermeld in een artikel in Mister Motley. Maar omdat kunst zoveel interpretatiemogelijkheden biedt, wordt het interessant. Woorden staan open voor interpretatie, waardoor het lijkt of kunstenaars juist direct een boodschap in tekst gebruiken, in plaats van een beeld. Een voorbeeld van een kunstwerk waarin dit wordt geschetst is ‘Laat u niet intimideren’, van Marcel van Eeden. In dit werk is te zien hoe de ‘ren’ van het wordt intimideren wegvalt op de tweede regel. Het papier is te klein, waardoor de laatste drie letters wegvallen. Letterlijk en figuurlijk gaat dit werk over je niet laten intimideren. Ook is er in dit verband meer interpretatie mogelijk met woorden, dan wanneer wij als publiek een beeld zouden zien van iemand die in een bepaalde situatie wordt geïntimideerd. De conclusie die de auteur van dit artikel aan ons geeft is “Eén woord zegt meer dan duizend beelden”. (Oscar Kocken, Het hoge woord)

Het doel van mijn onderzoek is om dit onderwerp te introduceren bij een bovenbouwklas van het VMBO. Wat zijn de interpretaties van leerlingen bij bepaalde kunstwerken? Zegt het beeld meer dan taal, of taal meer dan beeld? Versterkt taal de betekenis van een werk? Dit zijn de basisvragen van een discussie over beeld en taal. Aan de hand van deze vragen kunnen leerlingen een mening uiten. De docent kan hier een verdiepende opdracht aan verbinden, zoals beelden maken naar aanleiding van een verhaal of andersom. Leerlingen hebben genoeg te vertellen, maar door schoolse opdrachten te geven, kom je hier niet altijd achter. Leerlingen zijn uniek en hebben allemaal een eigen verhaal. Kunstonderwijs kan hier ruimte voor maken en deze leerlingen de kans bieden om zich te uiten in zowel beeld als taal.

 

Bronnen
  • Richardson, Ann S – Art Means Language (Art Education; Sep 1982, Vol. 35 Issue 5, p10-12)
  • Dirk Pultau – De visuele vraagstukken van Mel Bochner in Brussel tentoongesteld; De taal laten kraken in haar voegen (NRC Handelsblad, 23 april 1996)
  • Stibbs, Andrew – Language in Art and Art in Language (Journal of Art & Design Education; May 1998, Vol. 17 Issue 2)
  • Mariska Oegema – “Kunst is communicatie door middel van beeldtaal. En dat blijft boeiend” (De Weekkrant, 28 januari 2015)
  • Bautista Urrego, Lizmendy Zuhey, Parra Toro, Ingrid Judith – EFL Students’ Perceptions of Social Issues in Famous Works of Art. (HOW: A Colombian Journal for Teachers of English, 16 januari 2015)
  • Merel van der Velde – Maria Barnabas Uitgesproken (Mister Motley, 21 januari 2016)
  • Oscar Kocken – Het hoge woord (Mister Motley: Het taal nummer, nr 15, 2007, p8-12)

 

 

 

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s